به گزارش روابط عمومی بیمارستان حضرت رسول اکرم (ص)، شعار روز جهانی سل در سال ۲۰۲۵ «بله، ما می‌توانیم به سل پایان دهیم: تعهد، سرمایه‌گذاری، اقدام» انتخاب شده است؛ شعاری که بر اهمیت همکاری جهانی، تأمین منابع و اقدام عملی برای ریشه‌کن کردن این بیماری تأکید دارد. به همین مناسبت، آگاهی‌بخشی درباره این بیماری، عوامل خطر و راه‌های پیشگیری از آن بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا می‌کند.

 

سل چیست؟ 

سل (Tuberculosis) یک بیماری عفونی مسری است که اغلب ریه‌ها را درگیر می‌کند، اما می‌تواند سایر اندام‌های بدن مانند مغز و ستون فقرات را نیز تحت تأثیر قرار دهد. عامل ایجاد این بیماری باکتری‌ای به نام *مایکوباکتریوم توبرکلوزیس* است.

 

بررسی‌های علمی نشان می‌دهد این باکتری قدمتی بیش از سه میلیون سال دارد و شواهدی از شناخت این بیماری حتی در یونان و روم باستان نیز دیده می‌شود. امروزه نیز برخی گروه‌ها بیش از دیگران در معرض خطر ابتلا به سل قرار دارند؛ به‌ویژه افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مانند مبتلایان به HIV یا ایدز.

 

سل چگونه منتقل می‌شود؟ 

باکتری سل از طریق هوا و به وسیله قطرات ریزی که هنگام سرفه، عطسه، صحبت یا خندیدن از فرد مبتلا منتشر می‌شود، انتقال می‌یابد. در صورتی که فرد این قطرات آلوده را استنشاق کند، احتمال ابتلا به سل وجود دارد. بیشترین خطر انتقال مربوط به افرادی است که سل فعال در ریه‌ها یا گلو دارند.

 

با این حال سل به‌راحتی منتقل نمی‌شود و معمولاً در شرایطی رخ می‌دهد که افراد مدت طولانی در محیط‌های بسته با فرد مبتلا در تماس باشند.

 

نکته مهم این است که میکروب سل روی سطوح رشد نمی‌کند و از طریق دست دادن، بوسیدن، استفاده مشترک از غذا و نوشیدنی، ملحفه، حوله یا مسواک و حتی استفاده از توالت مشترک منتقل نمی‌شود.

 

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟ 

احتمال ابتلا به سل در برخی شرایط افزایش می‌یابد. افرادی که با بیمار مبتلا به سل فعال در تماس نزدیک هستند، کسانی که در مناطق با شیوع بالای سل زندگی یا سفر می‌کنند و همچنین گروه‌هایی مانند افراد بی‌خانمان، زندانیان، مصرف‌کنندگان مواد مخدر تزریقی و مبتلایان به HIV بیشتر در معرض خطر قرار دارند.

 

همچنین کارکنان مراکز درمانی، افرادی که در بیمارستان‌ها یا خانه‌های سالمندان کار یا زندگی می‌کنند و افرادی که سیگار می‌کشند نیز با خطر بیشتری روبه‌رو هستند.

 

برخی بیماری‌ها و شرایط جسمی نیز احتمال ابتلا به سل را افزایش می‌دهد؛ از جمله دیابت، بیماری‌های شدید کلیوی، سرطان‌های سر و گردن، سوءتغذیه و کاهش وزن. علاوه بر این، مصرف برخی داروها مانند داروهای شیمی‌درمانی، داروهای پیوند عضو و برخی داروهای مورد استفاده در درمان بیماری‌های التهابی نیز می‌تواند خطر ابتلا را بیشتر کند.

 

از سوی دیگر، نوزادان و کودکان خردسال به دلیل کامل نبودن سیستم ایمنی بدن، در برابر سل آسیب‌پذیرتر هستند. کودکان زیر پنج سال، نوجوانان و جوانان ۱۵ تا ۲۵ ساله و همچنین افراد بالای ۶۵ سال از گروه‌های سنی در معرض خطر محسوب می‌شوند.

 

سل؛ بیماری قابل درمان اما خطرناک در صورت بی‌توجهی 

در صورت عدم درمان، سل می‌تواند کشنده باشد. این بیماری یکی از مهم‌ترین بیماری‌های عفونی جهان به شمار می‌رود و همچنان از علل مهم مرگ در بسیاری از کشورها محسوب می‌شود.

 

با این حال خبر امیدوارکننده این است که سل بیماری قابل درمانی است. بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشت (WHO)، تنها در فاصله سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۱، درمان این بیماری جان حدود ۷۴ میلیون نفر را در جهان نجات داده است.

 

در صورت پیشرفت بیماری، سل می‌تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد؛ از جمله آسیب به ریه‌ها و مفاصل، درگیری استخوان‌ها، مغز و غدد لنفاوی، مشکلات کبدی یا کلیوی و حتی التهاب بافت‌های اطراف قلب.

 

افزایش آگاهی؛ گامی مهم در مسیر پایان سل 

روز جهانی سل یادآور این واقعیت است که با افزایش آگاهی عمومی، تشخیص به‌موقع، درمان کامل بیماران و تقویت نظام‌های بهداشتی می‌توان گام‌های مؤثری برای کنترل و در نهایت پایان دادن به این بیماری برداشت. تحقق این هدف نیازمند تعهد، سرمایه‌گذاری و اقدام مشترک همه کشورها و جوامع است.